Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.651 bài, trang 857 trên 1.483
Quan niệm bổ sung folate làm tăng đề kháng insulin ở người béo phì là sai. Trái lại, người béo phì thường bị thiếu hụt vi chất này, và các bằng chứng khoa học cho thấy bổ sung axit folic giúp kích hoạt enzym AMPK, giảm mỡ nội tạng, hạ viêm và cải thiện độ nhạy insulin.
Gan động vật là nguồn cung cấp folate dồi dào giúp phòng ngừa dị tật ống thần kinh và bệnh tim bẩm sinh ở thai nhi. Tuy nhiên, hàm lượng retinol cực cao trong gan tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc vitamin A, buộc thai phụ phải kiểm soát chặt liều lượng và ưu tiên rau xanh.
EGCG trong trà xanh có khả năng ức chế enzyme DHFR và cản trở hấp thu acid folic trong ống nghiệm. Tuy nhiên, các nghiên cứu lâm sàng xác nhận uống trà xanh ở mức độ thông thường không làm suy giảm nồng độ folate trong máu ở người khỏe mạnh.
Nồng độ retinol huyết thanh thường giảm tạm thời khi cơ thể xuất hiện phản ứng pha cấp do viêm nhiễm hoặc sốt, dẫn đến chẩn đoán sai lệch tình trạng thiếu hụt vitamin A. Việc đánh giá chính xác đòi hỏi phải kết hợp đo các chỉ số viêm như CRP, AGP hoặc sử dụng các xét nghiệm chuyên biệt thay thế.
Mối liên hệ giữa omega-3 và ung thư tuyến tiền liệt hiện vẫn tồn tại nhiều bằng chứng khoa học trái ngược. Dù một số nghiên cứu quan sát ghi nhận nồng độ axit béo trong máu cao liên quan đến tăng nguy cơ mắc bệnh, các dữ liệu dinh dưỡng từ khẩu phần ăn và thử nghiệm can thiệp lại cho thấy bổ sung hợp lý giúp giảm tử vong và ngăn bệnh tiến triển.
Bổ sung acid folic giúp hạ nồng độ homocysteine trong máu, từ đó hỗ trợ giảm khoảng 10% đến 18% nguy cơ đột quỵ, đặc biệt ở người chưa có tiền sử mắc bệnh và người có chế độ ăn thiếu hụt folate; tuy nhiên vi chất này không thay thế được các can thiệp y tế chuẩn mực.
Nấu canh rau ngót, rau bina quá lâu khiến lượng folate (vitamin B9) mất từ 10% đến 64%. Đáng chú ý, phần lớn vitamin không bị nhiệt phân hủy hoàn toàn mà khuếch tán trực tiếp vào nước canh, đòi hỏi người nội trợ cần kiểm soát thời gian đun và tận dụng cả nước lẫn cái.
Cá hồi nuôi chứa tổng lượng chất béo cao gấp 2-3 lần cá hồi tự nhiên, nhưng tỷ lệ axit béo phụ thuộc vào thức ăn công nghiệp. Cả hai đều cung cấp đủ omega-3 cần thiết cho tuần, trong khi các tạp chất hữu cơ và thủy ngân ở cá hiện đại đều nằm dưới ngưỡng an toàn theo tiêu chuẩn quốc tế.
Folate tự nhiên từ thực phẩm và axit folic tổng hợp có cơ chế hấp thu khác biệt. Dù axit folic nhân tạo có sinh khả dụng cao hơn gấp 1,7 lần, việc bổ sung quá mức dễ làm tích tụ axit folic chưa chuyển hóa trong máu, tiềm ẩn nguy cơ suy giảm miễn dịch và ảnh hưởng xấu đến sức khỏe.
Axit folic rất cần thiết cho cơ thể, nhưng việc lạm dụng quá liều 1000 mcg mỗi ngày có thể khiến axit folic chưa chuyển hóa (UMFA) tích tụ trong máu. Tình trạng này làm tăng nguy cơ dị ứng thức ăn ở trẻ nhỏ, suy giảm nhận thức ở người già và rối loạn chuyển hóa.
Viên axit folic liều cao 5mg không dành cho mọi thai phụ mà chỉ được chỉ định cho trường hợp nguy cơ cao như từng sinh con dị tật ống thần kinh hoặc đang dùng thuốc động kinh. Người mang thai bình thường chỉ cần liều sinh lý 0,4 đến 0,8mg mỗi ngày.
Người béo phì có thể đối mặt với tình trạng thiếu hụt vitamin A chức năng dù lượng dự trữ không thiếu. Sự rối loạn điều hòa protein RBP4 từ mô mỡ và gan cản trở dòng luân chuyển bình thường của vi chất đến tế bào, làm gia tăng nguy cơ kháng insulin và các bệnh lý chuyển hóa tim mạch.
Hạt chia và hạt lanh giàu Omega-3 dạng ALA, nhưng tỷ lệ chuyển đổi thành DHA trong cơ thể người rất thấp, dưới 0,5% ở người trưởng thành. Do đó, ăn các loại hạt thực vật này không thể thay thế hoàn toàn nguồn EPA và DHA từ hải sản hoặc vi tảo.
Dầu cá omega-3 có lợi cho tim mạch nhưng có thể gây biến cố xuất huyết nghiêm trọng nếu dùng sai cách. Người đang uống thuốc chống đông máu, bệnh nhân chuẩn bị phẫu thuật, người cao tuổi dùng nhiều thuốc và người có nguy cơ xuất huyết cần thận trọng, tuyệt đối không tự ý bổ sung liều cao.
Người ăn chay thuần rất ít khi bị thiếu folate nhờ nguồn rau xanh và hạt họ đậu dồi dào trong khẩu phần ăn hàng ngày. Tuy nhiên, việc thừa hưởng lượng folate dồi dào không đồng nghĩa với đủ chất, bởi người ăn chay vẫn cần chủ động bổ sung vitamin B12 và các vi chất thiết yếu khác.
Rau bina, bông cải xanh, cải thìa, măng tây và cải Brussels là những nguồn cung cấp folate tự nhiên dồi dào nhất. Tuy nhiên, luộc ngập nước có thể làm thất thoát tới 64% vi chất do rửa trôi, trong khi phương pháp hấp chín tới giúp bảo toàn tối đa lượng vitamin B9 quý giá này cho cơ thể.
Bổ sung axit folic liều cao có thể giải quyết nhanh tình trạng thiếu máu nhưng lại vô tình che lấp sự thiếu hụt vitamin B12. Sự chậm trễ này khiến các tổn thương tủy sống và suy giảm thần kinh âm thầm tiến triển thành di chứng vĩnh viễn, đặc biệt nguy hiểm ở người cao tuổi.
Người mắc bệnh gan mạn tính không nên tự ý dùng viên uống vitamin A. Gan tổn thương làm tế bào hình sao mất khả năng lưu trữ bình thường, khiến ngưỡng chịu độc hạ thấp. Việc bổ sung không kiểm soát dễ kích hoạt tế bào tạo xơ, tăng tích tụ collagen, đẩy nhanh tiến trình xơ gan và tăng áp lực tĩnh mạch cửa.
Người chạy bộ đường dài cần lượng đạm cao hơn bình thường để bù đắp tổn thương mô cơ bắp và chống lại quá trình oxy hóa acid amin làm năng lượng. Bổ sung đủ protein sau vận động kết hợp nạp carbohydrate hợp lý là chìa khóa duy trì cơ bắp.
Các phân tích gộp cho thấy uống omega-3 liều tối ưu từ 2g đến 3g mỗi ngày (kết hợp EPA và DHA) giúp giảm nhẹ cả huyết áp tâm thu lẫn tâm trương. Tác dụng hạ áp này rõ rệt nhất ở người bị tăng huyết áp, mỡ máu cao hoặc người lớn tuổi.
